Η ΒΡΑΒΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΑΚΥΝΘΙΝΟΥ ΣΤΗΝ ΕΣΠΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΙΩΣΙΜΗ ΕΛΑΙΟΚΟΜΙΑ

Στο πλαίσιο της εσπερίδας με θέμα «Βιωσιμότητα και αειφορία στην παραγωγή και μεταποίηση του ελαιολάδου και της επιτραπέζιας ελιάς», που πραγματοποιήθηκε στις 6 Μαΐου 2026 στο Επιμελητήριο Μεσσηνίας στην Καλαμάτα, η Ένωση Μεσσηνίας τίμησε τον Καθηγητή Γεώργιο Ζακυνθινό για τη συμβολή του στην ανάδειξη της βιωσιμότητας, της ποιότητας και της καινοτομίας στην ελληνική ελαιοκομία.

Η βράβευση αποτέλεσε μία από τις πλέον ουσιαστικές στιγμές της εκδήλωσης, αναδεικνύοντας τη σημασία της σύνδεσης της επιστημονικής γνώσης με την παραγωγή, την επιχειρηματικότητα και τη διαμόρφωση ενός νέου βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης για τον ελληνικό ελαιοκομικό τομέα.

Κατά τη διάρκεια της βράβευσης παρουσιάστηκε το βιβλίο του «Εφαρμογή Συστημάτων ESG στην Ελαιοκομική Πρακτική και Επιχειρηματικότητα», ένα έργο που προσεγγίζει τη βιωσιμότητα όχι ως θεωρητική έννοια ή κανονιστική υποχρέωση, αλλά ως εργαλείο στρατηγικής, τεκμηρίωσης, ανταγωνιστικότητας και προστιθέμενης αξίας για ολόκληρη την αλυσίδα της ελαιοκομίας.

Ιδιαίτερη απήχηση είχε η επισήμανση ότι «Το ελληνικό ελαιόλαδο τα επόμενα χρόνια δεν θα κριθεί μόνο για την ποιότητά του, αλλά για την ικανότητά του να αποδείξει την αξία του.»

Στο κείμενο της παρουσίασης τονίστηκε ότι η ελληνική ελαιοκομία βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο στρατηγικό σταυροδρόμι, όπου η παράδοση και η ποιότητα οφείλουν πλέον να συνδεθούν με:

• τεκμηριωμένη βιωσιμότητα
• ψηφιακή ιχνηλασιμότητα
• περιβαλλοντική υπευθυνότητα
• διαφάνεια
• συνεργατικά σχήματα
• και σύγχρονα εργαλεία πιστοποίησης και εξωστρέφειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Μεσσηνία ως περιοχή με ισχυρή ελαιοκομική ταυτότητα και σημαντικές δυνατότητες να αποτελέσει πρότυπο βιώσιμης ελαιοκομικής ανάπτυξης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

---

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της παρουσίασης και της απονομής της τιμητικής διάκρισης στον Καθηγητή Γεώργιο Ζακυνθινό.

---

“Αποτελεί ιδιαίτερη χαρά και τιμή να βρίσκομαι σήμερα εδώ, στο Επιμελητήριο Μεσσηνίας, για την παρουσίαση ενός βιβλίου που δεν περιορίζεται απλώς στο να περιγράψει μια νέα τάση. Έρχεται να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το μέλλον της ελληνικής ελαιοκομίας.

Αν έπρεπε να συνοψίσω το βιβλίο σε μία φράση, θα έλεγα το εξής: ότι το ελληνικό ελαιόλαδο τα επόμενα χρόνια δεν θα κριθεί μόνο για την ποιότητά του, αλλά για την ικανότητά του να αποδείξει την αξία του.

Το βιβλίο του Καθηγητή Γιώργου Ζακυνθινού, «Εφαρμογή Συστημάτων ESG στην Ελαιοκομική Πρακτική και Επιχειρηματικότητα», είναι ένα τεκμηριωμένο και ολιστικό έργο. Και το λέω αυτό όχι τυπικά, αλλά ουσιαστικά. Γιατί δεν αντιμετωπίζει το ESG ως μόδα, ως επικοινωνιακό σύνθημα ή ως ακόμη μία γραφειοκρατική υποχρέωση. Το προσεγγίζει ως εργαλείο στρατηγικής, ανθεκτικότητας και προστιθέμενης αξίας για τον παραγωγό, το ελαιοτριβείο, τον τυποποιητή, τον συνεταιρισμό και τελικά για ολόκληρη την τοπική οικονομία.

Το ίδιο το βιβλίο θέτει από την αρχή το βασικό διακύβευμα: η ελληνική ελαιοκομία βρίσκεται σε στρατηγικό σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά έχει ιστορία, παράδοση, ποιότητα, ποικιλίες, terroir, ανθρώπους με γνώση και μεράκι. Από την άλλη πλευρά βρίσκεται αντιμέτωπη με την κλιματική αλλαγή, την πίεση των αγορών, τις απαιτήσεις διαφάνειας, τη θεσμική συμμόρφωση και την ανάγκη να αποδείξει, όχι απλώς να ισχυριστεί, τη βιωσιμότητά της.

Και εδώ είναι η πρώτη μεγάλη συμβολή του βιβλίου: μας βοηθά να μεταφράσουμε τη βιωσιμότητα από αφηρημένη έννοια σε καθημερινή πρακτική.

Και αυτό δεν το κάνει θεωρητικά. Μέσα στις σελίδες του ο αναγνώστης βρίσκει συγκεκριμένα παραδείγματα, εργαλεία και μεθοδολογία για το πώς η ποιότητα μετατρέπεται σε μετρήσιμη και τεκμηριωμένη αξία. Δεν πρόκειται για μια γενική προσέγγιση, αλλά για έναν πρακτικό οδηγό.

Μάλιστα, το βιβλίο προχωρά και ένα βήμα παραπέρα, παρουσιάζοντας έναν σαφή οδικό χάρτη εφαρμογής, με συγκεκριμένα στάδια από την αρχική αξιολόγηση και τη στοχοθεσία, μέχρι τη μέτρηση, την πιστοποίηση και την αξιοποίηση στην αγορά. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί δίνει σε κάθε επαγγελματία ένα πραγματικό σημείο εκκίνησης.

Γιατί ESG σημαίνει τρία πολύ συγκεκριμένα πράγματα.

Σημαίνει Περιβάλλον: πώς διαχειριζόμαστε το νερό, το έδαφος, την ενέργεια, τα υποπροϊόντα της ελαιοποίησης, τη βιοποικιλότητα, το ανθρακικό αποτύπωμα.

Σημαίνει Κοινωνία: πώς στηρίζουμε τον παραγωγό, τον εργαζόμενο, την τοπική κοινότητα, τη νέα γενιά που πρέπει να βρει λόγο να μείνει στην ύπαιθρο.

Σημαίνει Διακυβέρνηση: διαφάνεια, ιχνηλασιμότητα, τεκμηρίωση, κανόνες, συνεργασία, αξιοπιστία.

Με απλά λόγια, ESG δεν είναι κάτι έξω από την ελαιοκομία. Είναι ο τρόπος να οργανώσουμε καλύτερα αυτό που ήδη σε μεγάλο βαθμό κάνουμε, να το μετρήσουμε, να το πιστοποιήσουμε και να το μετατρέψουμε σε αξία.

Και αυτό είναι κρίσιμο για τη Μεσσηνία.

Η Μεσσηνία δεν είναι μια οποιαδήποτε ελαιοκομική περιοχή. Είναι τόπος με βαθιά ελαιοκομική ταυτότητα. Οι ποικιλίες Κορωνέικη και Καλαμών, το μεσσηνιακό τοπίο, οι ελαιώνες μας, οι οικογένειες που ζουν γύρω από την παραγωγή, τα ελαιοτριβεία, οι μεταποιητικές επιχειρήσεις, οι συνεταιρισμοί, τα ΠΟΠ, το brand «Καλαμάτα» όλα αυτά συνθέτουν ένα οικοσύστημα που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά.

Το βιβλίο μας θυμίζει ότι η μεγάλη πρόκληση είναι η μετάβαση από το χύμα στο επώνυμο, από το commodity στο premium. Αυτό δεν είναι απλώς εμπορική στρατηγική. Είναι ζήτημα παραγωγικής αυτοπεποίθησης.

Για πολλά χρόνια η χώρα μας παρήγαγε ποιότητα, αλλά συχνά δεν καρπωνόταν την αξία της. Άλλοι τυποποιούσαν, άλλοι αφηγούνταν, άλλοι πουλούσαν ακριβότερα την ιστορία που ξεκινούσε από τον δικό μας τόπο. Αυτό πρέπει να αλλάξει.

Γιατί πλέον δεν αρκεί να λέμε ότι έχουμε καλό λάδι. Πρέπει να μπορούμε να το αποδεικνύουμε. Και αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο μήνυμα του βιβλίου.

Πρέπει να μπορούμε να αποδείξουμε γιατί είναι καλό, από πού προέρχεται, με ποιες πρακτικές παράχθηκε, ποιο είναι το περιβαλλοντικό του αποτύπωμα, ποια είναι η κοινωνική του διαδρομή, ποια είναι η ταυτότητά του.

Εδώ μπαίνει η έννοια του terroir, που το βιβλίο αναδεικνύει με ιδιαίτερη πληρότητα. Το terroir δεν είναι μόνο το έδαφος. Είναι το μικροκλίμα, η ποικιλία, η παράδοση, η γνώση, ο άνθρωπος, το τοπίο, η ιστορία. Είναι αυτό που κάνει το προϊόν μοναδικό και μη αντιγράψιμο.

Για τη Μεσσηνία, αυτό είναι τεράστιο κεφάλαιο. Η περιοχή μας δεν πρέπει να πουλά απλώς ελαιόλαδο ή ελιά. Πρέπει να πουλά ταυτότητα, αξιοπιστία, τόπο, ιστορία, ποιότητα, βιωσιμότητα. Και αυτό απαιτεί συστήματα, συνεργασίες, δεδομένα και στρατηγική.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του βιβλίου είναι ότι συνδέει την παράδοση με την τεχνολογία. Μιλά για ιχνηλασιμότητα, ψηφιακά εργαλεία και σύγχρονες τεχνολογίες που επιτρέπουν την πλήρη καταγραφή της πορείας του προϊόντος. Με εργαλεία όπως τα συστήματα ψηφιακής ιχνηλασιμότητας, η αξία του προϊόντος μπορεί να γίνει πλήρως διαφανής και επαληθεύσιμη για τον καταναλωτή.

Δηλαδή μας λέει κάτι πολύ σημαντικό: το μέλλον της ελαιοκομίας δεν είναι ούτε μόνο στο χωράφι ούτε μόνο στο εργαστήριο. Είναι στη σύνδεσή τους.

Ο παραγωγός του αύριο δεν θα είναι απλώς κάποιος που καλλιεργεί. Θα είναι διαχειριστής δεδομένων, φυσικών πόρων, ποιότητας και ταυτότητας. Το ελαιοτριβείο του αύριο δεν θα είναι απλώς χώρος έκθλιψης. Θα είναι κόμβος ποιότητας, ιχνηλασιμότητας, κυκλικής οικονομίας. Ο συνεταιρισμός του αύριο δεν θα είναι απλώς μηχανισμός συγκέντρωσης προϊόντος. Θα είναι φορέας οργάνωσης, εκπαίδευσης, πιστοποίησης, διαπραγμάτευσης και συλλογικής ισχύος.

Και εδώ θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στον ρόλο των συνεταιρισμών.

Το βιβλίο σωστά αναδεικνύει ότι ο κατακερματισμός του ελληνικού ελαιώνα είναι βασική αδυναμία, αλλά η συνεργασία μπορεί να γίνει η απάντηση. Ο μικρός παραγωγός μόνος του δύσκολα μπορεί να σηκώσει το βάρος της πιστοποίησης, της τεχνολογίας, της εξωστρέφειας, της συμμόρφωσης, της πρόσβασης σε αγορές. Μέσα όμως από έναν σύγχρονο συνεταιρισμό μπορεί να αποκτήσει τεχνική υποστήριξη, κοινά πρότυπα, συλλογική ταυτότητα, καλύτερη διαπραγματευτική δύναμη και πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία.

Αυτή είναι και η μεγάλη ευθύνη φορέων όπως η Ένωση Μεσσηνίας. Να μη μείνουμε στη διαχείριση της καθημερινότητας. Να περάσουμε στη διαμόρφωση στρατηγικής. Να βοηθήσουμε τον παραγωγό να μη νιώσει ότι το ESG είναι ακόμη ένας έλεγχος, ακόμη ένα χαρτί, ακόμη ένα κόστος. Να του δείξουμε ότι μπορεί να είναι εργαλείο για καλύτερο εισόδημα, καλύτερη οργάνωση και μεγαλύτερη ασφάλεια απέναντι στις αλλαγές που ήδη έρχονται.

Γιατί η κλιματική αλλαγή δεν είναι θεωρία. Τη βλέπουμε στην παραγωγή, στις αποδόσεις, στις ασθένειες, στη διαχείριση του νερού, στις ακραίες θερμοκρασίες. Η βιωσιμότητα δεν είναι πολυτέλεια για μεγάλες εταιρείες. Είναι όρος επιβίωσης για τον μικρό και μεσαίο παραγωγό.

Αν δεν προστατεύσουμε το έδαφος, δεν θα έχουμε παραγωγή.

Αν δεν διαχειριστούμε σωστά το νερό, δεν θα έχουμε σταθερότητα.

Αν δεν οργανώσουμε την ιχνηλασιμότητα, δεν θα έχουμε εμπιστοσύνη.

Αν δεν δώσουμε προστιθέμενη αξία, δεν θα έχουμε βιώσιμο αγροτικό εισόδημα.

Και αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο δεν περιορίζεται μόνο στη βιωσιμότητα ως έννοια, αλλά συνδέει την ελαιοκομία και με τη διατροφική αξία και την υγεία, αναδεικνύοντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του ελληνικού ελαιόλαδου, όπως οι πολυφαινόλες και οι εγκεκριμένοι ισχυρισμοί υγείας. Δηλαδή δείχνει πώς η ποιότητα μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Το βιβλίο του Καθηγητή Ζακυνθινού έχει ακριβώς αυτή την αξία: παίρνει μια έννοια που συχνά ακούγεται τεχνοκρατική και την προσγειώνει στην πραγματική ελαιοκομική πράξη. Μιλά για τον παραγωγό, το ελαιοτριβείο, τον τυποποιητή, την ετικέτα, τη χρηματοδότηση, τις πιστοποιήσεις, την εκπαίδευση, το marketing, την τοπική κοινωνία. Δεν είναι ένα βιβλίο μόνο για να διαβαστεί. Είναι ένα βιβλίο για να χρησιμοποιηθεί.

Και επιτρέψτε μου μια ανθρώπινη παρατήρηση.

Στον τόπο μας, η ελιά δεν είναι απλώς καλλιέργεια. Είναι μνήμη. Είναι οικογενειακή ιστορία. Είναι ο κόπος του παππού, η αγωνία του πατέρα, η επιλογή ή η αμφιβολία του παιδιού αν θα μείνει στο χωριό. Είναι το χωράφι που δεν θέλουμε να εγκαταλειφθεί. Είναι το εισόδημα που πρέπει να γίνει αξιοπρεπές. Είναι το τοπίο που πρέπει να προστατευθεί. Είναι η Μεσσηνία που θέλουμε να παραδώσουμε καλύτερη.

Γι’ αυτό και η συζήτηση για το ESG δεν πρέπει να γίνει ψυχρά. Δεν είναι μόνο δείκτες και πρότυπα. Είναι το πώς θα ενώσουμε την παραγωγή με την αξιοπρέπεια, την ποιότητα με την αξία, την παράδοση με την καινοτομία, τον παραγωγό με την αγορά.

Κλείνοντας, θα έλεγα ότι το βιβλίο αυτό μας καλεί να κάνουμε τρεις μεταβάσεις.

Πρώτον, από την απλή παραγωγή στην τεκμηριωμένη αξία.

Δεύτερον, από την ατομική προσπάθεια στη συλλογική οργάνωση.

Τρίτον, από το «έχουμε καλό προϊόν» στο «έχουμε προϊόν με ταυτότητα, απόδειξη, ιστορία και μέλλον».

Αν το πετύχουμε αυτό, τότε η ελληνική και ειδικά η μεσσηνιακή ελαιοκομία μπορεί να σταθεί όχι αμυντικά, αλλά πρωταγωνιστικά στη νέα εποχή.

Θέλω να συγχαρώ θερμά τον Καθηγητή Γιώργο Ζακυνθινό για το έργο του. Γιατί μας δίνει ένα βιβλίο που δεν μένει στη θεωρία, αλλά ανοίγει δρόμο. Έναν δρόμο δύσκολο, αλλά αναγκαίο. Έναν δρόμο που περνά από τη γνώση, τη συνεργασία, την τεκμηρίωση και την πίστη στις δυνατότητες του τόπου μας.

Η βιωσιμότητα στην ελαιοκομία δεν είναι το μέλλον που περιμένουμε. Είναι η ευθύνη που έπρεπε να έχουμε αναλάβει χθες, αν θέλουμε να έχουμε αύριο.

Και επιτρέψτε μου, κλείνοντας, να πω το εξής:

Η γνώση αποκτά πραγματική αξία όταν βρίσκει τον δρόμο της προς την παραγωγή.

Και αυτό είναι κάτι που ο Καθηγητής Γεώργιος Ζακυθινός δεν το υπηρέτησε μόνο επιστημονικά το υπηρέτησε και με τη στάση του.

Για εμάς στην Ένωση Μεσσηνίας, αυτό αποτελεί παρακαταθήκη.

Γι’ αυτό και θέλουμε σήμερα όχι απλώς να τον τιμήσουμε αλλά να συνεχίσουμε το αποτύπωμά του.

Ώστε η σύνδεση της γνώσης με την πράξη να αποκτήσει συνέχεια και προοπτική.

Και επιτρέψτε μου, εκ μέρους της Ένωσης Μεσσηνίας, να τον καλέσω να παραλάβει μια αναμνηστική πλακέτα ως μια μικρή ένδειξη τιμής.

---